NEW YORK — Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong quý I/2026 tiếp tục tăng trưởng mạnh, củng cố vị thế là điểm đến sản xuất và xuất khẩu điện tử hàng đầu trong chiến lược “Trung Quốc cộng một” (China+1). Tuy nhiên, bối cảnh chính sách thuế quan của Mỹ và quy định kiểm tra xuất xứ hàng hóa đang đặt ra những thách thức tuân thủ mới cho các doanh nghiệp.

Theo báo cáo từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), dòng vốn FDI vào Việt Nam trong ba tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng đáng kể, chủ yếu đến từ các tập đoàn công nghệ và sản xuất linh kiện bán dẫn. Xu hướng này tiếp nối đà phục hồi của ngành điện tử, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Các nhà đầu tư nước ngoài đang dịch chuyển một phần dây chuyền lắp ráp và sản xuất linh kiện sang Việt Nam nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc và tận dụng các ưu đãi về thuế cũng như nhân công.

Tuy nhiên, tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ đang chuyển biến phức tạp. Trong các cuộc đàm phán thuế quan qua lại năm 2025, Mỹ và Việt Nam đã đạt được một số điều chỉnh giảm mức thuế áp dụng cho nhóm hàng công nghệ và linh kiện điện tử, so với mức đe dọa ban đầu cao hơn. Dù vậy, các nhà phân tích từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) về ASEAN chỉ ra rằng, mức thuế hiện tại vẫn dao động quanh ngưỡng 20% đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực, kèm theo quy trình kiểm tra xuất xứ (rules-of-origin) và chống chuyển tải (transshipment) ngày càng chặt chẽ.

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực nâng cấp hồ sơ tuân thủ và đa dạng hóa thị trường tiêu thụ. Việc chứng minh tỷ lệ nội địa hóa hoặc giá trị gia tăng đủ tiêu chuẩn để được hưởng ưu đãi thuế quan đang đòi hỏi chi phí vận hành cao hơn. Thực tế, việc đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch hóa quy trình logistics đang trở thành rào cản phi thuế quan quan trọng. Nhiều tập đoàn đa quốc gia đang cân nhắc mở rộng mạng lưới cung ứng sang các quốc gia Đông Nam Á khác, trong khi vẫn duy trì Việt Nam là trung tâm sản xuất chính cho khu vực châu Á.

Giới chuyên gia nhận định, rủi ro thuế quan và quy định xuất xứ không chỉ ảnh hưởng đến biên lợi nhuận ngắn hạn mà còn định hình lại chiến lược đầu tư dài hạn. Các doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường hợp tác với đối tác nước ngoài trong việc chuẩn hóa chứng từ, nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng và theo dõi sát sao diễn biến chính sách thương mại song phương.

Nguồn: Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank); phân tích về thuế quan ASEAN từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS); ghi nhận thương mại từ Geopolitical Monitor.