SINGAPORE — Theo khảo sát năm 2026 của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS), Trung Quốc tiếp tục được đánh giá là đối tác kinh tế có ảnh hưởng nhất đối với khối ASEAN. Trong bối cảnh Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN–Trung Quốc (ACFTA) được nâng cấp với các chương mục về số hóa và kinh tế xanh, cùng với việc thực thi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), mạng lưới thương mại khu vực đang định hình lại các dòng chảy đầu tư và chuỗi cung ứng. Việt Nam, với tư cách là thành viên của cả RCEP và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), đang đứng trước bài toán cân bằng giữa lợi ích thương mại và an ninh chiến lược.
Khảo sát của ISEAS State of Southeast Asia 2026 ghi nhận xu hướng phụ thuộc kinh tế ngày càng sâu rộng vào thị trường Trung Quốc, đặc biệt trong các ngành sản xuất linh kiện, nguyên liệu thô và logistics. Song song đó, quá trình nâng cấp ACFTA với các điều khoản mới về thương mại điện tử, tiêu chuẩn kỹ thuật số và chuyển đổi xanh đang tạo ra cơ hội kết nối hạ tầng và quy chuẩn kỹ thuật giữa Hà Nội và Bắc Kinh. Các chuyên gia kinh tế khu vực nhận định, việc tích hợp sâu vào các khung thương mại đa phương không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ xanh sang các nền kinh tế đang phát triển.
Đối với Việt Nam, việc tham gia đồng thời RCEP và CPTPP tạo ra một hệ sinh thái quy tắc xuất xứ phức tạp nhưng cũng mở ra không gian đa dạng hóa thị trường. Dữ liệu thương mại gần đây cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu với Trung Quốc duy trì ở mức cao, chủ yếu xoay quanh hàng công nghiệp hỗ trợ và nông sản chế biến. Tuy nhiên, giới hoạch định chính sách tại Hà Nội đang thận trọng trong việc điều chỉnh lộ trình hội nhập, đặc biệt khi các vấn đề an ninh hàng hải và phụ thuộc chuỗi cung ứng vào một trung tâm sản xuất duy nhất trở thành rủi ro hệ thống.
Bối cảnh này đòi hỏi một chiến lược ngoại giao kinh tế đa cực, nơi Hà Nội vừa tận dụng lợi thế địa chính trị để thu hút vốn công nghệ từ các đối tác truyền thống, vừa duy trì quan hệ kinh tế chiến lược với Hoa Kỳ. Các nhà phân tích nhấn mạnh rằng việc cân bằng giữa kết nối thương mại sâu rộng và quản lý rủi ro địa chính trị không phải là sự lựa chọn thay thế, mà là yêu cầu bắt buộc trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược. Sự hiện diện của các khung hiệp định đa phương sẽ tiếp tục đóng vai trò bộ khung điều tiết, giúp các quốc gia thành viên giảm thiểu biến động và định vị lại vị thế trong chuỗi giá trị khu vực.
Nguồn: ISEAS State of Southeast Asia 2026 survey summaries; ACFTA upgrade notes
