Bản dự thảo thư của Hoa Kỳ nêu rõ: “To be part of everything is to be part of nothing. Signature of the Pax Silica Declaration is not merely a membership subscription, but a commitment.” (Tham gia mọi thứ là không tham gia gì cả. Việc ký Tuyên bố Pax Silica không chỉ đơn thuần là một đăng ký thành viên, mà là một cam kết.) Lá thư thúc giục các quốc gia “choose deliberately” (chọn lựa một cách có chủ đích) và nói thêm rằng “It cannot be held alongside membership in duplicative initiatives whose expectations conflict with our own” (nó không thể được duy trì cùng với tư cách thành viên trong các sáng kiến trùng lặp có những kỳ vọng mâu thuẫn với chúng ta), mặc dù không trực tiếp nêu tên Trung Quốc trong dòng đó.
Reuters không thể xác định khi nào Hoa Kỳ sẽ gửi lá thư này hoặc liệu nó có được sửa đổi hay không; bản dự thảo không ghi ngày. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nói với Reuters rằng họ sẽ không bình luận về “purportedly leaked internal documents” (các tài liệu nội bộ được cho là bị rò rỉ). Đại sứ quán Trung Quốc và Kazakhstan tại Washington cũng không phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận.
Một quan chức Hoa Kỳ giấu tên cho biết lá thư này nhằm làm rõ rằng “you can’t have it both ways” (bạn không thể có cả hai). Quan chức này lập luận rằng sẽ khó trở thành đối tác đáng tin cậy trong một hệ sinh thái công nghệ trong khi ký một sáng kiến do Trung Quốc thiết kế để thúc đẩy tầm nhìn AI cạnh tranh. Mục tiêu của động thái này là làm suy yếu nguồn lực của Trung Quốc trong cuộc đua phát triển AI tinh vi có ứng dụng quân sự và kinh tế. Điều này diễn ra trong bối cảnh các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc đang đạt được những tiến bộ nhanh chóng và Bắc Kinh đang cân nhắc các hạn chế đối với việc tiếp cận một số mô hình AI của Trung Quốc ở nước ngoài.
Theo phân tích của AcadeResearch, Pax Silica và WAICO có những đặc điểm khác biệt cơ bản. Pax Silica là một tuyên bố chính trị không ràng buộc, tập trung vào chuỗi cung ứng (chip, khoáng sản, năng lượng), được ra mắt vào ngày 12 tháng 12 năm 2025 tại Washington. Các thành viên sáng lập bao gồm Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Israel, Úc và Vương quốc Anh. Sáng kiến này đã mở rộng lên khoảng 24 quốc gia vào hội nghị thượng đỉnh tháng 6 năm 2026, bao gồm cả Liên minh Châu Âu. AcadeResearch lưu ý rằng đây không phải là một hiệp ước và không có nghĩa vụ pháp lý ràng buộc.
Ngược lại, WAICO là một tổ chức liên chính phủ dựa trên hiệp ước, với thỏa thuận thành lập được ký tại Thượng Hải vào ngày 16 tháng 7 năm 2026. Tổ chức này có khoảng 29 thành viên sáng lập và khoảng 37 thành viên vào tháng 8 năm 2026, bao gồm Trung Quốc, Nga, Brazil, Indonesia, Pakistan, Malaysia, Nam Phi, Kazakhstan và Iran. WAICO có trụ sở tại Thượng Hải với một Hội đồng và Ban Thư ký, mở cửa cho bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào. Hoa Kỳ, EU, Anh, Nhật Bản và Hàn Quốc không tham gia. AcadeResearch lưu ý rằng WAICO tập trung vào các quy tắc và diễn đàn quản trị, trong khi Pax Silica tập trung vào điều phối vật liệu chuỗi cung ứng. Việc Kazakhstan là thành viên kép cho thấy khả năng tồn tại tư cách thành viên kép về mặt lý thuyết.
Vì sao điều này quan trọng
Động thái của Hoa Kỳ nhằm buộc các đối tác chọn phe trong cuộc đua AI với Trung Quốc có thể định hình lại đáng kể bối cảnh công nghệ và kinh tế toàn cầu. Đối với các gia đình, người lao động và doanh nghiệp Việt Nam tại Mỹ, sự phân chia này có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong lĩnh vực chất bán dẫn và khoáng sản quan trọng. Các công ty công nghệ Mỹ có thể phải đối mặt với những thách thức mới trong việc tiếp cận thị trường và tài năng, trong khi các doanh nghiệp nhỏ có thể cảm nhận được tác động từ sự gián đoạn chuỗi cung ứng hoặc thay đổi trong chính sách thương mại. Sự cạnh tranh về AI cũng có thể ảnh hưởng đến các tiêu chuẩn công nghệ và khả năng tương tác giữa các hệ thống, điều này có thể có ý nghĩa đối với người tiêu dùng và các nhà phát triển phần mềm.
Điều cần theo dõi tiếp theo
Các nhà quan sát sẽ theo dõi chặt chẽ liệu lá thư dự thảo của Hoa Kỳ có được gửi đi hay không và phản ứng của các quốc gia đối tác. Phản ứng của Trung Quốc đối với động thái này cũng sẽ rất quan trọng, đặc biệt là về các chính sách liên quan đến việc tiếp cận các mô hình AI của họ. Ngoài ra, việc liệu các quốc gia khác có theo chân Kazakhstan trong việc tham gia cả hai liên minh hay không sẽ là một chỉ báo về mức độ sẵn sàng của các quốc gia trong việc tuân thủ yêu cầu chọn phe của Hoa Kỳ. Sự phát triển của các công nghệ AI, đặc biệt là các mô hình mã nguồn mở, và các ứng dụng quân sự và kinh tế tiềm năng của chúng sẽ tiếp tục là trọng tâm của cuộc cạnh tranh này.
Nguồn tham khảo chính:
